Wanneer is er sprake van het syndroom van Korsakov?
Het syndroom van Korsakov ontstaat door een tekort aan Thiamine (Vitamine B1). Bovengenoemde verschijnselen dienen dan aanwezig te zijn, waarbij de problemen met geheugen en oriëntatie blijvend zijn. De diagnose kan worden gesteld na observatie gedurende enige tijd én, na een voldoende lange periode van alcoholonthouding en lichamelijk herstel, door neuropsychologisch onderzoek. De term “syndroom” duidt er al op dat het gaat om een aantal symptomen, die samen het syndroom vorm geven. In de praktijk zie je dan ook dat er allerhande (uiting-)vormen en niveau ’s van Korsakov bestaan. Dat betekent ook dat soms Korsakov-patiënten (met mantelzorg) zelfstandig kunnen blijven wonen, anderen beschermd wonen binnen een RIBW of verpleeghuis.
De bovengenoemde symptomen.
- Geheugenstoornissen
- Confabulaties (nemen af in de loop van de tijd)
- Decorumverlies en zelfoverschatting
Naast deze bovengenoemde symptomen kunnen er diverse andere bijkomende symptomen optreden als gevolg van de hersenbeschadiging. Naast de neurologische/psychiatrische symptomen is er veelal door de leefstijl ook vaak bijkomende "schade" door het overmatig alcoholgebruik. (Hart- en vaatziekten, leverfunctiestoornissen, polineuropathie en verhoogd risico van aandoeningen aan mond/keel/slokdarm). Ook sociaal-maatschappelijk is er vaak een situatie dat men nog maar een klein netwerk heeft door de alcoholproblematiek die over het algemeen al jaren heeft geduurd.
Meest opvallend bij de Korsakovpatiënt zijn de geheugenstoornissen (amnesie) en het ontbreken van adequate sturing over het eigen leven.
Amnesie valt uiteen in twee vormen: anterograde amnesie, het niet kunnen onthouden van nieuwe informatie, en retrograde amnesie, het verlies van informatie van voor het ontstaan van de hersenbeschadiging. Bij retrograde amnesie is dus informatie verloren gegaan die ooit wel aanwezig was. Retrograde amnesie neemt in de loop van de tijd over het algemeen af, dit in tegenstelling tot anterograde amnesie.
Over het algemeen is de ernst van een cliënt met Korsakov vaak af te meten aan de ernst van de retrograde amnesie. Hoe meer informatie in de tijd verloren is gegaan van voor het ontstaan van het syndroom van Korsakov hoe ernstiger de beperkingen en handicaps over het algemeen zijn.
Anterograde amnesie is wel het meest opvallende kenmerk van het Korsakov syndroom: door problemen in het korte-termijngeheugen ontstaan inprentingstoornissen. Vanaf het begin van het ontstaan is hij/zij niet in staat nieuwe informatie (zowel verbaal als non-verbaal) te leren cq is daar sterk beperkt in (afhankelijk van de ernst van de Korsakov). Hierdoor bestaat ook de kenmerkende breuk in de levenslijn van mensen met verworven hersenletsel.
Confabulaties: Patiënten die zich dingen niet kunnen herinneren hebben sterk de neiging deze lacunes op te vullen door verzinselen. Korsakovpatiënten lijken dit niet bewust te doen. Confabulaties nemen vaak in de loop van de tijd af. Wel kunnen ze buitenstaanders wel eens flink op het verkeerde been zetten doordat de verhalen als overtuigend en reëel kunnen overkomen.
Interferentie: Informatie van verschillende bronnen aan elkaar koppelen. Bv. uitslag van de ene voetbal wedstrijd koppelen aan een andere. "Gisteren is Amerika Koeweit binnengevallen", wat inmiddels Irak was.
Vanaf het ontstaan heeft men van de ene op de andere dag ernstige beperkingen. Doordat sommige cognitieve functies vaardigheden in tact zijn kunnen ze zich in eerste instantie een stuk beter presenteren dan zij in werkelijkheid zijn. (b.v. in tegenstelling tot dementie loopt het IQ geen/weinig schade op)
Dit gecombineerd met confabulaties en een over het algemeen te optimistische kijk op de handicaps (zover ze die onderkennen) zorgen regelmatig voor overschatting van de mogelijkheden.